Pokrzywa zwyczajna – właściwości lecznicze,  zastosowanie i przeciwwskazania. Dlaczego warto pić herbatę z pokrzywy oraz stosować zewnętrznie?

Spis treści:

1. Poznaj tradycyjne zastosowanie pokrzywy zwyczajnej
2. Skład pokrzywy – jakie substancje czynne zawiera pokrzywa zwyczajna?
3. Jakie są właściwości lecznicze pokrzywy zwyczajnej?
4. Czy pokrzywa działa moczopędnie i oczyszczająco?
5. Czy pokrzywa jest dobra na stawy?
6. Czy pokrzywa wspomaga trawienie i wątrobę?
7. Czy pokrzywa wzmacnia organizm i krew
8. Czy pokrzywa ma wpływ na poziom cukru we krwi? Pokrzywa, a cukrzyca
9. Czy pokrzywa łagodzi stany zapalne skóry i błon śluzowych?
10. Czy pokrzywa pomaga na obniżenie ciśnienia?
11. Jakie jest działanie pokrzywy zwyczajnej na włosy?
12. Jak stosować pokrzywę? Napar z pokrzywy, sok, herbata, a może świeże liście?
13. Na co pomaga pokrzywa herbata z pokrzywy?
14. Właściwości pokrzywy wykorzystane w kosmetyce i kuchni. To więcej niż roślina lecznicza
15. Pokrzywa – przeciwwskazania. Kiedy należy jej unikać?
16. Pokrzywa w kulturze i wierzeniach dawnych Słowian
17. Pokrzywa zwyczajna – zastosowanie w medycynie i fitoterapii

 

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.) wykazuje właściwości moczopędne, przeciwzapalne, krwiotwórcze i detoksykujące. Wspiera pracę nerek, wątroby oraz układu odpornościowego. Dzięki zawartości witamin, minerałów i flawonoidów, działa wzmacniająco, obniża poziom cukru we krwi i łagodzi stany zapalne skóry i błon śluzowych.

Pokrzywa zwyczajna inaczej pokrzywa wielka to roślina dwupienna, która od wieków zajmuje szczególne miejsce wśród najcenniejszych roślin leczniczych stosowanych w fitoterapii w Polsce oraz na świecie. Jej właściwości prozdrowotne i lecznicze potwierdzone są nie tylko przez tradycję zielarską, ale i współczesne badania naukowe.

Poznaj tradycyjne zastosowanie pokrzywy zwyczajnej

Pokrzywa, w dawnych czasach, wykorzystywana była nie tylko jako roślina lecznicza. W gospodarstwach wiejskich służyła jako pasza dla zwierząt. Dodawano ją do karmy, by poprawić ich kondycję i zdrowie, Ze względu na wysoką odżywczość, zawartość białka i minerałów, młode, świeże liście pokrzywy, chętnie jadali także ludzie, w postaci zup, naparów, czy jako "zieleninę" czy warzywo, traktując je jako naturalne wzmocnienie ciała po zimie.

Łodygi pokrzywy wykorzystywane były do pozyskiwania włókien, z których sporządzano nici, płótno i sznury. Była to cenna alternatywa dla lnu czy konopi. Z pokrzywy sporządzano naturalny nawóz do roślin. Ta tradycja przetrwała do dziś i jest popularną opcją ekologicznej ochrony roślin.  

Skład pokrzywy – jakie substancje czynne zawiera pokrzywa zwyczajna?

Ziele i liście pokrzywy to prawdziwa skarbnica substancji czynnych, dzięki którym roślina wykazuje te wyjątkowe właściwości lecznicze, korzystne dla organizmu człowieka.

W skład pokrzywy wchodzą:

• witaminy: C, K1, B1, B2, B5, B9, E, które są niezbędne dla odporności i prawidłowych procesów metabolicznych
• pierwiastki: żelazo, wapń, krzem, magnez - wspomagające krwiotworzenie oraz prawidłową mineralizację kości
• flawonoidy: rutyna, kemferol, kwercetyna  będące silnymi antyoksydantami, pełniące funkcje  przeciwutleniające i przeciwzapalne
• chlorofil i kwas mrówkowy, które wspierają regenerację tkanek
• fitoestrogeny to związki szczególnie cenne dla kobiet w okresie menopauzy

Korzenie pokrzywy zawierają także cenne związki o właściwościach antyandrogennych, co znajduje zastosowanie w leczeniu przerostu gruczołu krokowego u mężczyzn.

Jakie są właściwości lecznicze pokrzywy zwyczajnej?

Pokrzywa zwyczajna to roślina o niezwykle szerokim spektrum działania, której prozdrowotne właściwości zostały potwierdzane zarówno przez tradycyjne źródła zielarskie, jak i badania naukowe oraz nowoczesną fitoterapię.  Poniżej omówiono najważniejsze obszary, w których właściwości lecznicze pokrzywy zwyczajnej są najczęściej wykorzystywane. 

Czy pokrzywa działa moczopędnie i oczyszczająco?

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.) odznacza się silnym oddziałaniem moczopędnym na organizm człowieka, co czyni ją rośliną pierwszego wyboru w fitoterapii układu moczowego. Ziele pokrzywy zawiera również związki aktywne, które wpływają na stymulowanie pracy nerek, przez co zwiększają wydalanie moczu. Dzięki temu pokrzywa działa oczyszczająco, wspomagając usuwanie toksyn, nadmiaru sodu i kwasu moczowego z organizmu. Pokrzywa, ze względu na działanie moczopędne, może przynieść ulgę w przypadkach kamicy nerkowej, obrzęków kończyn czy dny moczanowej. Napar z pokrzywy wykazuje także korzystny efekt w stanach zapalnych dróg moczowych i pęcherza moczowego, działając łagodząco i regenerująco na błony śluzowe dróg moczowych.

Czy pokrzywa jest dobra na stawy?

Pokrzywa to zdecydowanie odpowiednie zioło na stawy. Od dawna stosowana jest tradycyjnie w dolegliwościach reumatycznych i chorobach stawów. Liście zawierają związki o działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym (m.in. flawonoidy, kwasy fenolowe, lignany), które mogą łagodzić objawy towarzyszące bolesnemu zapaleniu stawów. Napary i ekstrakty z pokrzywy wspierają również usuwanie nadmiaru kwasu moczowego, co znajduje zastosowanie zwłaszcza terapii dny moczanowej. Z kolei preparaty pozyskane z korzenia i liścia pokrzywy wykazują działanie wspomagające w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów. Otóż poprawiają ruchomość i zmniejszając ból stawów dłoni i stóp. Ciekawostką jest fakt, że tradycyjnie stosowano „chłostanie” obolałych części ciała, świeżymi pędami pokrzywy, których dotknięcie kończy się poparzeniem i bólem. Metoda ta, dziś rzadziej praktykowana, miała skutek przeciwbólowy, ponieważ miejscowo zostało pobudzone krążenie i wydzielanie histaminy.

Czy pokrzywa wspomaga trawienie i wątrobę?

Właściwości pokrzywy, wynikające z występowania w niej różnorodnych substancji czynnych sprawiają, że jest doskonałym ziołem na trawienie oraz wsparciem dla zdrowia wątroby i prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego. Pokrzywa zwyczajna stosowana jest jako naturalny środek wspomagający procesy trawienne oraz stymulujący wydzielanie żółci i enzymów trawiennych. Dodatkowo zawarte w niej flawonoidy oraz chlorofil nie tylko oczyszczają organizm, ale także wpływają korzystnie na przemiany materii i wspomagają regenerację komórek wątroby. Ponadto pokrzywa zmniejsza uczucie ciężkości po posiłkach i przeciwdziała wzdęciom.

Czy pokrzywa wzmacnia organizm i krew

Kolejnym obszarem, w którym pokrzywa wykazuje działanie korzystne dla zdrowia człowieka jest układ krwiotwórczy. Pokrzywa zawiera żelazo niehemowe, które wchłania się w organizmie człowieka dużo  słabiej niż żelazo hemowe, występujące w produktach odzwierzęcych. Dlatego też sama pokrzywa może nie wystarczyć do uzupełnienia potrzebnej ilości żelaza np. w anemii. Jednak obecność żelaza niehemowego, witaminy C i  kwasu foliowego, sprawia, że napar, świeży sok z pokrzywy oraz sałatka z młodych liści pokrzywy może stanowić cenne wsparcie dietetyczne. Poprawia wchłanianie żelaza z innych produktów roślinnych, wspomaga procesy krwiotwórcze oraz działa wzmacniająco na organizm. Dzięki temu jej regularne spożywanie ma znaczenie profilaktyczne i uzupełniające, choć nie zastępuje leczenia farmakologicznego w przypadku niedokrwistości. Pokrzywa przeciwdziała osłabieniu. Ma dobry wpływ na morfologię krwi i wspomaga naturalną odporność organizmu. Regularne przyjmowanie pokrzywy, pomaga w regeneracji po infekcjach i w okresie rekonwalescencji. Natomiast liście pokrzywy, dzięki obecności witaminy K i garbników, wykazują właściwości przeciwkrwotoczne, wspomagając proces krzepnięcia krwi i znajdując zastosowanie pomocnicze m.in. w łagodzeniu niewielkich krwawień czy obfitych miesiączek.

Czy pokrzywa ma wpływ na poziom cukru we krwi? Pokrzywa, a cukrzyca

Korzystne oddziaływanie pokrzywy obejmuje także problem z cukrzycą. Jej działanie hipoglikemiczne zostało potwierdzone w literaturze zielarskiej oraz licznych badaniach eksperymentalnych. Zarówno ekstrakt z korzenia pokrzywy, jak i sok z pokrzywy przyczyniają się do obniżenia poziomu glukozy we krwi oraz poprawy insulinowrażliwości. Z tego powodu zastosowanie pokrzywy w postaci świeżej jak i suszonej, znajduje uzasadnienie w dietach przeciwcukrzycowych oraz jako element postępów fitoterapii w leczeniu metabolicznych chorób cywilizacyjnych.

Czy pokrzywa łagodzi stany zapalne skóry i błon śluzowych?

Warto wspomnieć o właściwościach przeciwzapalnych, jakie wykazuje pokrzywa, wykorzystywanych w dermatologii. Preparaty z pokrzywy: od naparów, przez płukanki, aż po okłady, stosuje się zewnętrznie, pomocniczo w leczeniu atopowego zapalenia skóry, łupieżu, trądziku i egzemy. Dzięki obecności  związków łagodzących, takich jak flawonoidy i garbniki, pokrzywa wykazuje również działanie łagodzące świąd, swędzenie, redukując podrażnienia skóry oraz przyspieszając jej regenerację. Te właściwości sprawiają, że pokrzywa to nie tylko roślina o działaniu ogólnoustrojowym, ale także istotny składnik kosmetyków naturalnych i dermokosmetyków.

Czy pokrzywa pomaga na obniżenie ciśnienia?

Choć głównym obszarem działania pokrzywy są nerki i układ moczowy, nie można pominąć jej wpływu na układ krążenia. Pokrzywa jest  zaliczana do grona tradycyjnych ziół na krążenie. Napar z pokrzywy wykazuje pośrednie działanie hipotensyjne, czyli wspomagające obniżenie ciśnienia tętniczego, to głównie dzięki jej właściwościom moczopędnym.

Pokrzywa, zawierają związki, wspomagają zwiększone wydalanie sodu i wody z organizmu, co może korzystnie wpływać na regulację ciśnienia. Właściwości lecznicze i działanie pokrzywy wynikają m.in. z zawartości flawonoidów, potasu i kwasu askorbinowego, wspierających elastyczność naczyń krwionośnych.

Jakie jest działanie pokrzywy zwyczajnej na włosy?

Właściwości pokrzywy wpływające na urodę, wykorzystywane są w kosmetyce naturalnej, zwłaszcza do pielęgnacji włosów i skóry głowy. Zarówno napar jak i świeży sok są stosowane jako płukanki wzmacniające cebulki włosowe, redukujące łojotok oraz łupież. Pokrzywa posiada również działanie łagodzące przy stanach zapalnych skóry głowy.

Obecność krzemionki, witamin z grupy B i flawonoidów, wpływa korzystnie na kondycję włosów. Stają się one mocniejsze, gęstsze i bardziej odporne na wypadanie. Ponadto pokrzywa zwiększa ukrwienie skóry głowy, pobudzając mieszki włosowe do wzrostu.

Właściwości przeciwzapalne, zawarte w korzeniach pokrzywy, wspierają walkę z łuszczycą i egzemami owłosionej skóry, co dodatkowo rozszerza zastosowanie pokrzywy zwyczajnej w trychologii, czyli nauki zajmującej się badaniem, diagnozowaniem i leczeniem schorzeń włosów i skóry głowy,

Jak stosować pokrzywę? Napar z pokrzywy, sok, herbata, a może świeże liście?

Zastosowanie pokrzywy zwyczajnej w domowej ziołowej kuracji obejmuje wiele form zioła. Oto najpopularniejsze:

• Napar z pokrzywy, przygotowany poprzez zalanie suszu gorąca wodą i zaparzanie pod przykryciem.  Stosowany jako ziołowa herbata z pokrzywy, wspiera oczyszczanie organizmu.
• Świeży sok z pokrzywy, wyciśnięty od razy po zbiorze ziół. Jest bogaty w witaminy i minerały, wzmacnia krew i odporność
• Nalewka z pokrzywy na bazie alkoholu i świeżych lub suszonych ziół. Działa rozgrzewająco i poprawia trawienie, może służyć jako wcierka
• Odwar z korzenia pokrzywy, przygotowany poprzez gotowanie surowca w wodzie, a następnie odcedzenie i uzupełnienie straconej ilości płynu. Stosowany przy problemach z prostatą i wypadaniem włosów

Picie herbaty z pokrzywy 2–3 razy dziennie przynosi widoczne efekty w postaci poprawy samopoczucia, metabolizmu i kondycji skóry.

Na co pomaga pokrzywa herbata z pokrzywy?

Herbata z pokrzywy, a raczej ziołowa herbatka z ziela lub liści pokrzywy do picia, działa moczopędnie i oczyszczająco. Wspiera pracę nerek i usuwanie nadmiaru toksyn oraz wody z organizmu. Liście i ziele pokrzywy zawierają wiele cennych witamin i minerałów, dzięki czemu napar wzmacnia odporność, wpływa na poprawę metabolizmu i wspiera procesy krwiotwórcze. Dodatkowo może łagodzić stany zapalne skóry i błon śluzowych oraz wspierać pielęgnację włosów i cery.

Właściwości pokrzywy wykorzystane w kosmetyce i kuchni. To więcej niż roślina lecznicza

Pokrzywę można stosować nie tylko w celach leczniczych, ale też kosmetycznych i kulinarnych. Jej największe zalety to: wzmacnia włosy, zapobiega łupieżowi, tonizuje cerę i zwęża pory, reguluje wydzielanie sebum. Można ją stosować w kuchni jako dodatek do zup, naleśników, składnik koktajli warzywnych oraz baza do pesto i farszów. Pokrzywa jest również składnikiem pysznych herbatek owocowo-ziołowych oraz mieszanek ziołowych i herbatek takich jak: herbatka na pęcherz moczowy, herbatka na limfę, herbatka na ciśnienie.

Młode liście pokrzywy są najdelikatniejsze i najlepiej nadają się do spożycia.

Pokrzywa – przeciwwskazania. Kiedy należy jej unikać?

Choć skład biochemiczny i właściwości zdrowotne pokrzywy są szerokie, to jak dla każdego zioła występują przeciwwskazania do jej stosowania:

• choroby nerek w ostrym stadium,
• przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych i moczopędnych,
• ciąża (możliwe działanie pobudzające macicę)
• karmienie piersią

Przed rozpoczęciem przyjmowania pokrzywy, warto skonsultować się z lekarzem. Ten materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Pokrzywa w kulturze i wierzeniach dawnych Słowian

Pokrzywa, dziś najczęściej jest kojarzona z tradycyjnym ziołolecznictwem oraz zdrową kuchnią. Jednak już w czasach dawnych Słowian miała ogromne znaczenie w wierzeniach i obyczajach. Przodkowie  traktowali ją przede wszystkim jako roślinę oczyszczającą i wzmacniającą wspierającą zdrowie. Stosowano kąpiele z dodatkiem pokrzywy, by pozbyć się chorób i „złego powietrza”, a także przywrócić siły po ciężkiej zimie. Ma to logiczne uzasadnienie, ze względu na fakt, że w zimie brakowało roślin i warzyw do spożycia, a ludzie niejednokrotnie głodowali. Pokrzywa była dostępnym już na wiosnę, odżywczym składnikiem ubogiej diety.

W tradycji ludowej pokrzywa pełniła też funkcję ochronną przed nieszczęściem i zarazą. Kładziono ją przy progach lub w obejściach, aby odpierała choroby i niepowodzenia. Była jedną z istotnych roślin zbieranych podczas letnich obrzędów. W Noc Kupały, używano jej do kąpielach ziołowych czy w rytuałach oczyszczających przy ogniu i wodzie.

Oprócz tych zrowotno-magicznych właściwości, pokrzywa miała ogromne znaczenie praktyczne. Spożywano jej młode liście, przygotowywano zupy i napary wzmacniające. Karmiono nią zwierzęta, a z łodyg pozyskiwano włókna na nici i płótno. Pokrzywa łączyła w sobie praktyczne walory codziennej rośliny użytkowej z elementem wierzeniowym, odgrywając istotną rolę w kulturze i gospodarce dawnych Słowian.

Pokrzywa zwyczajna – zastosowanie w medycynie i fitoterapii

Pokrzywa to roślina o ogromnym potencjale terapeutycznym. Lecznicze właściwości pokrzywy sprawiają, że można ją stosować profilaktycznie, wspierać zdrowie podczas choroby oraz wykorzystywać do celów kosmetycznych. 

Najważniejsze właściwości prozdrowotne pokrzywy:

• Pokrzywa działa moczopędnie i oczyszczająco
• Wspomaga prawidłowe funkcjonowanie układu moczowego
• Wzmacnia krew i wspiera aktywność krwiotwórczą organizmu, wspiera leczenie anemii
• Wpływa na obniżenie poziomu cukru we krwi
• Łagodzi stany zapalne skóry i błon śluzowych
• Wzmacnia włosy i poprawia wygląd skór
• Poprawia przemianę materii i trawienie
• Wspiera leczenie prostaty

 

POZNAJ TAKŻE WŁAŚCIWOŚCI RUTY ZWYCZAJNEJ  

 

 

Bibliografia 

1. Bnouham M., Merhfour F.Z., Ziyyat A., Mekhfi H., Aziz M., Legssyer A.: Antihyperglycemic activity of the aqueous extract of Urtica dioica. Fitoterapia, 74(7–8), 2003, s. 677–681.
2. Chrubasik J.E., Roufogalis B.D., Wagner H., Chrubasik S.: A comprehensive review on the stinging nettle effect and efficacy profiles. Phytomedicine, 14(7–8), 2007, s. 568–579
3. Khan S.A., Gilani A.H.: Pharmacological basis for the medicinal use of Urtica dioica in hepatic disorders. Phytotherapy Research, 2011, 25(4), s. 568–575 
4. Kianbakht S., Khalighi-Sigaroodi F., Dabaghian F.H.: Improved glycemic control with Urtica dioica leaf extract in type 2 diabetic patients: a randomized double-blind placebo-controlled clinical trial. Phytotherapy Research, 27(4), 2013, s. 613–617.
5. Kiełtyka-Dadasiewicz A.; Rośliny w nowoczesnej kosmetologii;  Wyd. Akademickie Wyższej Szkoły Społeczno-Przyrodniczej, Lublin 2016
6. Kukrić Z.Z. i wsp.: Characterization of antioxidant and antimicrobial activities of nettle leaves (Urtica dioica L.). Acta Periodica Technologica, 43, 2012, s. 257–272 
7. Kregiel D., Pawlikowska E., Antolak H.: Urtica spp.: Ordinary plants with extraordinary properties. Molecules, 23(7), 2018, art. 1664
8. Ożarowski A., Jaroniewski W.: Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1987, s. 335–338 
9. Patel S.: Nettle: A forgotten herb with a wide spectrum of pharmacological activities. International Journal of Food Sciences and Nutrition, 64(4), 2013, s. 410–414 
10. Randall C., Randall H., Dobbs F., Hutton C., Sanders H.: Randomized controlled trial of nettle sting for treatment of base-of-thumb pain. Journal of the Royal Society of Medicine, 93(6), 2000, s. 305–309.
11. Testai L., Calderone V.: Nettle, blood pressure and beyond: phytotherapy in cardiovascular regulation. Phytotherapy Research, 2017, 31(6), s. 801–810.
12. Upton R. (ed.): Stinging Nettle Leaf (Urtica dioica L.): Analytical, Quality Control, and Therapeutic Monograph. American Herbal Pharmacopoeia, Scotts Valley 2011 

 

Autor artykułu:

   mgr inż. Beata Widlińska-Wojtasik 

Absolwentka Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie na kierunku Żywienie Człowieka, dietetyk z wieloletnim stażem oraz technik farmaceutyczny 
Opinie i porady autora z zakresu zdrowego odżywiania i fitoterapii:

• N. Tomasiak , M. Świerc „Przez Polskie Góry. Przewodnik Biegacza" wyd. Helion Gliwice, 2016
• https://finanse.wp.pl/szynka-z-puszki-to-skory-i-chemia-6114653062973569a
• https://www.fakt.pl/wydarzenia/polska/szynka-z-puszki-to-skory-i-chemia/8rkpgbl
• Dietetyk w ogólnoeuropejskim projekcie Preventomics: https://preventomics.eu/