Ruta zwyczajna – właściwości lecznicze, zastosowanie i przeciwwskazania do stosowania

Spis treści: 

1. Ruta zwyczajna – działanie i właściwości lecznicze wynikające z bogatego składu surowca
2. Na co pomaga ruta zwyczajna? Wskazania do stosowania zioła
3. Mieszanki ziołowe zawierające rutę zwyczajną
4. Jaki jest wpływ ruty na przewód pokarmowy i trawienie?
5. Czy ruta graveolens wykazuje działanie korzystne dla układu krążenia?
6. Jak stosować rutę zwyczajną? Napar z ruty i inne przetwory
7. Jakie są przeciwskazania i skutki uboczne stosowania ruty?
8. Roślina miłości w kulturze i mitologii słowiańskiej. Ruta – właściwości magiczne

 

Ruta zwyczajna wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwskurczowe i przeciwobrzękowe. Ruta działa korzystnie na układ krążenia, układ pokarmowy, nerwowy i skórę. 

Ruta zwyczajna (Ruta graveolens) to roślina z rodziny rutowatych, która od wieków była obecna w medycynie ludowej, jako zioło lecznicze oraz magiczne. Współcześnie zioło znalazło zastosowanie w fitoterapii jako naturalny środek wspomagający m.in układ krążenia, układ trawienny oraz kondycję skóry.  Ze względu na swoje silne właściwości lecznicze, ziele to wymaga rozsądnego stosowania i znajomości zasad fitoterapii oraz świadomości przeciwwskazań, jakie niesie ze sobą stosowanie ziół.

Rośliny z rodziny rutowatych, takie jak ruta, można uprawiać w ogrodzie z przeznaczeniem na surowiec zielarski. Jeśli zależy nam na wysokiej jakości ziół, należy przycinać i zbierać je o odpowiedniej porze roku. Pierwszy zbiór następuje w połowie kwietnia, a ponowny pod koniec sierpnia.

Ruta zwyczajna – działanie i właściwości lecznicze wynikające z bogatego składu surowca

Ziele ruty zwyczajnej zawiera bogaty zestaw substancji biologicznie czynnych, do których należą:

• flawonoidy (głównie rutyna i kwercetyna o działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym, szczególnie korzystnie wpływają na naczynia krwionośne),
• alkaloidy (skimianina o działaniu rozkurczowym mięśnie gładkie,Graveolina i graveolina – alkaloidy charakterystyczne dla ruty, wykazują wpływ na układ naczyniowy i mogą działać przeciwskurczowo; Arborinina to alkaloid chinolinowy, któremu przypisuje się działanie przeciwzapalne i ochronne na naczynia krwionośne; Evodiamina i kokusaginina to  związki o potencjale uspokajającym, rozkurczowym i przeciwbakteryjnym; Rutamina – wykazuje właściwości uspokajające i rozkurczowe, wspomaga działanie rutyny.
• kumaryny (m.in. bergapten o działaniu fotouczulającym; Imperatoryna – związek przeciwzapalny, rozkurczowy i uspokajający; Rutamaryna – specyficzna dla ruty, wykazuje działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze; Skopoletyna – wspiera pracę wątroby i dróg żółciowych, działa łagodnie uspokajająco i przeciwzapalnie; Umbeliferon – naturalny antyoksydant, działa przeciwzapalnie i ochronnie na tkanki organizmu)
• olejek eteryczny o intensywnym zapachu, działaniu przeciwzapalnym i antybakteryjnym
• kwasy organiczne takie jak: Kwas kawowy - to antyoksydant i związek przeciwzapalny, wspiera ochronę naczyń włosowatych i błon śluzowych; Kwas chlorogenowy wpływa na poprawę metabolizmu glukozy, działa hepatoprotekcyjnie i antybakteryjnie oraz znany wszystkim - Kwas askorbinowy (witamina C) – antyoksydant, dba o dobry stan ścian naczyń krwionośnych i bierze udział w syntezie kolagenu, co ma znaczenie przy pajączkach i kruchości naczyń.
• garbniki wykazujące działanie ściągające, przeciwzapalne i antybakteryjne, wspomaga gojenie się ran oraz wraz z flawonoidami wspiera przewód pokarmowy w stanach zapalnych
• sole mineralne 

Dzięki temu ruta ma szerokie zastosowanie lecznicze w fitoterapii:

• wzmacnia ściany naczyń włosowatych i krwionośnych, co zapobiega powstawaniu pajączków i siniaków,
• działa rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, łagodząc bólach brzucha, kolki,  dolegliwości trawienne oraz skurcze macicy i podbrzusza
• poprawia przepływ żółci – wspierając pracę dróg żółciowych i wątroby,
• działa: moczopędnie,
• łagodzi stany zapalne
• uspokajająco
• antybakteryjnie,
• reguluje ciśnienie krwi, szczególnie u osób z niskim ciśnieniem.

Na co pomaga ruta zwyczajna? Wskazania do stosowania zioła

Medycyna ludowa czy ziołolecznictwo zaleca stosowanie przetworów ziołowych zawierających rutę zwyczajną  przy wielu dolegliwościach, m.in.:

• w zaburzeniach krążenia obwodowego: żylaki, obrzęki, pajączki,
• w dolegliwościach pokarmowych: wzdęcia, skurcze, niestrawność, spowolnione trawienie,
• przy bolesnym miesiączkowaniu, 
• w stanach zapalnych skóry, napar stosuje się do przemywań, okładów,
• pomocniczo przy migrenach, nerwobólach, bólach stawów,
• w stanach napięcia nerwowego

Mieszanki ziołowe zawierające rutę zwyczajną

Ziele ruty zwyczajnej często stanowi ważny składnik złożonych mieszanek ziołowych, stosowanych zarówno doustnie w formie herbaty z ruty, jak i zewnętrznie w postaci okładów i przemywań. W medycynie ludowej,  była od dawna używana do łagodzenia skurczów, napięcia nerwowego i problemów z trawieniem. W recepturach aptecznych i domowych najczęściej łączona jest z liściem mięty, liściem melisy, zielem dziurawca, kwiatem nagietka czy owoc głogu. Ziele ruty zawierają także mieszanki na bazie owocu dzikiej róży, ze względu na ogromną ilość witaminy C.

Zewnętrznie napary z mieszanek bywają stosowane w formie okładów np. przy kontuzjach, stłuczeniach, obrzękach, a także w przypadku zapalenia skóry. To rozgrzewające i poprawiające krążenie obwodowe domowe sposoby terapeutyczne. Dzięki zawartości rutyny, alkaloidów, flawonoidów i kumaryny, mieszanki mogą wspierać detoksykację organizmu i równowagę emocjonalną. Na rynku dostępne są także gotowe formy ekstraktu zamkniętego w kapsułkach, szczególnie popularne ze względu na wygodę stosowania i standaryzację składu.

Jaki jest wpływ ruty na przewód pokarmowy i trawienie?

Ruta zwyczajna wykazuje działanie wspomagające trawienie. W szczególności wpływ rozkurczowy na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, co sprawia, że skutecznie łagodzi objawy takie jak kolki, wzdęcia, gazy i bóle brzucha. Właściwości ruty w tym zakresie znane są od wieków. W medycynie ludowej ruta była używana właśnie na problemy gastryczne. Substancje aktywne zawarte w ziele, takie jak olejek eteryczny, rutyna, kumaryny, garbniki oraz kwasy organiczne, stymulują pracę dróg żółciowych i poprawiają ogólne funkcjonowanie układu trawiennego.

Napar z ruty, pity 2 razy dziennie po 1 filiżance, może być pomocny przy problemach gastrycznych np. IBS, a także w stanach napięcia układu pokarmowego wywołanych stresem. Ze względu na swoje działanie tonizujące, kojącym i wyciszającym, ziele sprawdza się również u osób z problemami trawiennymi związanymi z napięciem emocjonalnym. Należy pamiętać, że zioło to posiada substancje czynne o silnym działaniu. Ze względu na właściwości fotouczulające ruty, ziołoterapię należy prowadzić z umiarem.

Czy ruta graveolens wykazuje działanie korzystne dla układu krążenia?

Ruta graveolens, to roślina, która wykazuje również działanie ochronne na układ naczyniowy. Szczególnie w kontekście profilaktyki żylaków i drobnych krwawień. Substancje czynne, zwłaszcza rutyna, flawonoidy i witamina C, wzmacniają ściany naczyń krwionośnych, zwiększają ich elastyczność oraz zmniejszają przepuszczalność naczyń włosowatych. Dzięki temu właściwości lecznicze ruty zwyczajnej opierają się na wspomaganiu mikrokrążenia, przy występowaniu pajączków naczyniowych, siniaków, kruchych naczyń i przewlekłej niewydolności żylnej. Ze względu na właściwości przeciwzapalne i przeciwobrzękowe, stosowanie tego zioła może także ograniczyć bolesność i uczucie ciężkości nóg, po całym dniu spędzonych w pozycji stojącej lub siedzącej.

Jak stosować rutę zwyczajną? Napar z ruty i inne przetwory

W fitoterapii z suszonego ziela ruty zwyczajnej przygotowuje się różne przetwory.

Napar z ziela ruty do picia tradycyjnie przygotowuje się z 1 łyżeczki ziela na szklankę gorącej wody. Taką herbatkę ziołową należy pić 2 razy dziennie po 1/2 szklanki. Napar stosuje się także zewnętrznie w postaci przemywań i okładów na skórę.

Nalewka (Tinctura Rutae) to silny wyciąg alkoholowy, który należy rozcieńczać przed użyciem. Alkohol użyty jako rozpuszczalnik umożliwia przedostanie się do roztworu (nalewki) większej ilości oraz bardziej zróżnicowanych substancji czynnych z surowca.

Intrakt przygotowuje się z alkoholu i świeżych liści ruty. Zastosowanie stężonego alkoholu, zmusza do spożywania niewielkich ilości intraktu np. 10–15 kropli 2 razy dziennie.

Maści, oleje i okłady to przetwory do stosowania zewnętrznego w przypadku siniaków, ran i stanów zapalnych skóry. 

Ruta to zioło o długich tradycjach zakorzenionych w medycynie ludowej. Jednak dziś, ze względu na występujące w niej substancje o silnym działaniu, zastosowanie w krajach rozwiniętych jest niewielkie.  Na rynku dostępna jest głównie w postaci suszu ziołowego.

Jakie są przeciwskazania i skutki uboczne stosowania ruty?

Stosowanie ruty zwyczajnej może przynieść nie tylko korzyści, ale wiązać się również z wystąpieniem niepożądanych skutków ubocznych, szczególnie przy nieumiejętnym zastosowaniu. 

Przeciwwskazania:

• kobiety w ciąży – ziele ruty może powodować problemy z ciążą, a nawet poronienie poprzez wywołanie silnych skurczów macicy,
• dzieci 
• osoby starsze z zaburzeniami metabolicznymi oraz z niskim ciśnieniem krwi
• choroby wątroby, nerek,
• przyjmowanie leków, które mogą wejść w interakcje z rutą
• przyjmowanie leków o działaniu fotouczulającym

Możliwe skutki uboczne:

• uczulenie na działanie promieni słonecznych, objawiające się powstawaniem plam na skórze lub poparzeniem, ze względu na furanokumaryny zawarte w zielu, które mają właściwości fotouczulające,
• zawroty głowy, nudności, bóle brzucha,
• biegunka, osłabienie,
• podrażnienia skóry przy użyciu zewnętrznym.

U osób nadwrażliwych, skutkiem stosowania ruty zwyczajnej jest uczulenie, dlatego nie należy się wystawiać na działanie promieni słonecznych po jej spożyciu lub aplikacji na skórę.

Jeśli masz wątpliwości, nie posiadasz profesjonalnej wiedzy z zakresu ziołolecznictwa, warto skonsultować się z fitoterapeutą, który pomoże dobrać odpowiednią dawkę lub mieszanki ziołowe. Podczas kuracji lekami tradycyjnymi, należy skonsultować się z lekarzem, czy nie występują przeciwskazania. 

Roślina miłości w kulturze i mitologii słowiańskiej. Ruta – właściwości magiczne 

Ziele ruty miało w tradycji słowiańskiej, nie tylko znaczenie lecznicze, ale i symboliczne, wręcz magiczne. W wierzeniach Słowian uważano je za roślinę ochronną. Znana była jako „ziele dziewicze” lub „zioło panieńskie”. Wianki z kwiatów ruty nosiły dziewczęta jako symbol czystości, dziewictwa i dla ochrony.  Wianki zakładano podczas obrzędów inicjacyjnych, weselnych czy sobótkowych. Ruta pomagała odpędzić złe moce duchów i „złe spojrzenia” nieprzychylnych ludzi. W tym celu gałązki zawieszano na zewnątrz chaty lub wkładano do pościeli. Wierzono, że wpleciona w warkocz lub zawieszona nad drzwiami odstrasza złe duchy i chroni domostwo przed nieszczęściem. Dodawano ją także do kąpieli rytualnych i palono podczas przesilenia letniego. Jej silny aromat miał nie tylko właściwości lecznicze, ale też magiczne.  W noc Kupały wianki z ruty miały wzmacniać płodność i chronić przed złymi duchami. Traktowano ją jak niezastąpiony amulet. Ruta zwyczajna jest rośliną, która w przeszłości łączyła świat fizyczny z duchowym, jednak do dziś, w niektórych kręgach, uważana jest za zioło oczyszczające nie tylko ciało, ale i aurę.

 

POZNAJ TAKŻE WŁAŚCIWOŚCI DZIKIEJ RÓŻY  

 

Bibliografia:

1. Asgarpanah J. Khoshkam R. Phytochemistry and pharmacological properties of Ruta graveolens L.; Journal of Medicinal Plants Research Vol. 6(23), pp.3942-3949, 21 June, 2012
2. Ambaye T.G.; Phytochemical Screening and Evaluation of Antibacterial Activity of Ruta graveolens L. - A Medicinal Plant Grown around Mekelle, Tigray, Ethiopia, Natural Products Chemistry & Research 03(06); 2015
3. Khori V., Nayebpour M., Semnani S.,  Golalipour M. J., Marjani A.; Prolongation of AV nodal refractoriness by Ruta graveolens in isolated rat hearts. Potential role as an anti-arrhythmic agent; Saudi Med J.,2008; 29(3):357-63.
4. Khushi S. Bora , Manasi R. Bhalerao , Rushikesh D. Parkale;  A Review On Medicinal Uses Of Ruta Graveolens ; 2 IJNRD | Volume 7, Issue 11 November 2022
5. Malik S., Coutinho Moraes D. F. C., Mendonça do Amaral F. M., and Sousa Ribeiro M. N.; Ruta graveolens: Phytochemistry, Pharmacology, and Biotechnology; Transgenesis and Secondary Metabolism (pp.1-28); 2016
6. Orzechowska S.; Ruta w tekstach folkloru i praktykach kobiet w polskiej kulturze ludowej; Folklor polski i litewski. Źródła - adaptacje - interpretacje.; 2021
7. Ping Luo, Xu Feng, Shao Liu, Yueping Jiang, Traditional Uses, Phytochemistry, Pharmacology and Toxicology of Ruta graveolens L.: A Critical Review and Future Perspectives;
   Drug Design, Development and Therapy, 2024
8. Ratheesh M.; Shyni G. L.; Helen A.; Methanolic extract of Ruta graveolens L. inhibits inflammation and oxidative stress in adjuvant induced model of arthritis in rats
9. Zayas-Pinedo, P.; Gabilondo-Zubizarreta F.J.; Torrero-López, V.; Fototoxicidad tras exposición a ruta graveolens; Phototoxicity reaction after exposure to ruta graveolens; Cir. plást. iberolatinoam. vol.40 n.4 Madrid Oct./Dec. 2014

 

Autor artykułu:

   mgr inż. Beata Widlińska-Wojtasik 

Absolwentka Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie na kierunku Żywienie Człowieka, dietetyk z wieloletnim stażem oraz technik farmaceutyczny 
Opinie i porady autora z zakresu zdrowego odżywiania i fitoterapii:

• N. Tomasiak , M. Świerc „Przez Polskie Góry. Przewodnik Biegacza" wyd. Helion Gliwice, 2016
• https://finanse.wp.pl/szynka-z-puszki-to-skory-i-chemia-6114653062973569a
• https://www.fakt.pl/wydarzenia/polska/szynka-z-puszki-to-skory-i-chemia/8rkpgbl
• Dietetyk w ogólnoeuropejskim projekcie Preventomics: https://preventomics.eu/