Lukrecja – właściwości, zastosowanie i przeciwwskazania rośliny

Ten ceniony gatunek zielarski Glycyrrhiza glabra L. to roślina znana i ceniona w zielarstwie od setek lat. Należy do rodziny bobowatych, a jej najważniejszą częścią zielarską są podziemne elementy — korzenie. To właśnie w nich znajdują się składniki odpowiedzialne za charakterystyczny, słodki smak lukrecji oraz jej cenne właściwości zdrowotne.

W ujęciu fitoterapeutycznym lukrecja wykazuje szereg właściwości zdrowotnych: działa osłaniająco na błony śluzowe, wspiera układ pokarmowy, może łagodzić podrażnienia górnych dróg oddechowych, a także wykazuje działanie łagodzące stany zapalne, wspierające odkrztuszanie i antyoksydacyjne. Z tego powodu od dawna bywa wykorzystywana w tradycyjnej fitoterapii, zwłaszcza przy kaszlu, chrypce, zgadze, niestrawności oraz dolegliwościach ze strony trawienia.

Warto jednak pamiętać, że lukrecja to nie tylko delikatne zioło do picia. To aktywny materiał roślinny, który ma określone działanie i zastosowanie, ale również konkretne ograniczenia w stosowaniu.

Czym jest lukrecja i jak wygląda ta roślina?

Czym jest lukrecja? To gatunek zielarski, wieloletnia roślina z rodziny bobowatych, naturalnie występująca m.in. w południowej Europie i części Azji. Wyróżnia się wzniesionymi pędami, pierzastymi liśćmi oraz drobnymi, jasnofioletowymi lub niebieskawymi kwiatami zebranymi w grona.

Największe znaczenie zielarskie ma jednak nie część nadziemna, lecz słodki korzeń. To właśnie podziemna część tego zioła znana jest z intensywnego aromatu, żółtawego przekroju i włóknistej struktury. Po wysuszeniu może być dostępna jako korzeń cięty, mielony proszek, składnik mieszanek ziołowych, syropów, pastylek lub standaryzowanego ekstraktu z korzenia lukrecji i innych preparatów w formie kapsułek.

Naturalny smak lukrecji jest wyjątkowy. Dla jednych przyjemnie słodki i głęboki, dla innych bardzo charakterystyczny, wręcz wyrazisty. Słodki korzeń lukrecji znany jest także jako składnik słodyczy, takich jak cukierki i żelki lukrecjowe. Warto odróżniać je od pełnowartościowego materiału zielarskiego.

Jakie składniki aktywne występują w korzeniu lukrecji?

Korzenie lukrecji zawierają wiele substancji czynnych, które odpowiadają za właściwości lecznicze tego zioła. Najbardziej znana jest glicyryzyna. To związek nadający temu surowcowi intensywnie słodki smak. To właśnie ona w dużej mierze wpływa na aktywność biologiczną rośliny, ale także na część ograniczeń związanych z jej stosowaniem.

Składniki aktywne zawarte w lukrecji to m.in.:

glicyryzyna – składnik odpowiedzialny za słodki smak i charakterystyczne działanie;
związki saponinowe, w tym saponiny triterpenowe – substancje wspierające właściwości wykrztuśne i łagodzące;
flawonoidy – naturalne antyoksydanty wspierające ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym;
kwas glicyretynowy – składnik powiązany z działaniem osłaniającym i łagodzącym;
fitosterole i składniki mineralne – uzupełniają skład chemiczny korzenia, choć nie są głównymi związkami odpowiedzialnymi za typowe działanie lukrecji.

W praktyce zielarskiej często stosuje się także wyciąg z korzenia tej rośliny. Jest to bardziej skoncentrowana forma materiału roślinnego, obecna m.in. w syropach, preparatach doustnych, pastylkach, suplementach, kosmetykach i produktach na bazie tego surowca. Wyciągi z lukrecji mogą być wykorzystywane zarówno w produktach wspierających gardło i układ oddechowy, jak i w preparatach przeznaczonych dla osób z okresowym dyskomfortem ze strony trawienia.

Lukrecja – właściwości zdrowotne. Jak wykorzystywać korzystne właściwości lukrecji?

Lukrecja – właściwości to jedno z najczęściej wyszukiwanych zapytań przez osoby zainteresowane ziołami. Nic dziwnego, bo właściwości lukrecji są szerokie i obejmują zarówno drogi oddechowe, jak i układ pokarmowy.

Lukrecja – jakie ma właściwości? Przede wszystkim osłaniające, łagodzące, wykrztuśne, przeciwzapalne i antyoksydacyjne. W tradycyjnej fitoterapii bywa ona stosowana wtedy, gdy potrzebne jest wsparcie błon śluzowych gardła, przełyku i żołądka. Jej korzystny wpływ docenia się również przy kaszlu, chrypce oraz uczuciu drapania w gardle.

Do najważniejszych właściwości zdrowotnych korzenia lukrecji należą:

wsparcie gardła i górnych dróg oddechowych,
właściwości wykrztuśne,
działanie osłaniające na układ pokarmowy,
łagodzenie okresowego dyskomfortu żołądka,
wsparcie przy dolegliwościach trawiennych,
działanie przeciwzapalne,
ochrona przed stresem oksydacyjnym,
wspieranie naturalnej odporności organizmu.

Można więc powiedzieć, że lukrecja wykazuje szereg korzystnych właściwości, ale jej stosowanie powinno być rozsądne. To gatunek o realnej aktywności biologicznej, a nie zwykły dodatek smakowy.

Lukrecja – działanie. Jak działa lukrecja na organizm człowieka?

Działanie lukrecji wynika przede wszystkim z obecności aktywnych składników, takich jak glicyryzyna, flawonoidy oraz związki saponinowe. Związki zawarte w korzeniu lukrecji wpływają na błony śluzowe, układ trawienny oraz drogi związane z oddychaniem.

Jak działa lukrecja? Przede wszystkim łagodząco i osłaniająco. W przewodzie pokarmowym może wspierać naturalną ochronę błon śluzowych. Bywa wybierana przy zgadze, uczuciu pieczenia, niestrawności i okresowych dolegliwościach żołądkowych. Korzeń lukrecji wykazuje działanie wspierające komfort żołądka, zwłaszcza wtedy, gdy jest stosowany jako odpowiednio przygotowany odwar lub ewentualnie słabiej działający napar.

W obrębie dróg oddechowych lukrecja działa wykrztuśnie. Związki saponinowe obecne w korzeniu mogą wspierać rozrzedzanie wydzieliny zalegającej w układzie oddechowym, dzięki czemu łatwiej ją odkrztusić. Z tego względu lukrecja bywa wykorzystywana w mieszankach ziołowych, syropach i pastylkach na gardło.

Warto również podkreślić, że to zioło działa przeciwzapalnie i wykazuje działanie ochronne. Nie oznacza to jednak, że zastępuje leczenie chorób przewlekłych. W przypadku poważniejszych schorzeń najlepiej traktować ją jako wsparcie, a nie samodzielną terapię.

Jak lukrecja wpływa na układ trawienny?

Lukrecja to roślina znana szczególnie z korzystnego wpływu na przewód pokarmowy. Jej naturalne składniki mogą wspierać błony śluzowe przewodu pokarmowego, a tym samym pomagać w utrzymaniu komfortu po posiłku. W praktyce zielarskiej stosuje się ją przy uczuciu ciężkości, zgadze, pieczeniu w przełyku oraz okresowym dyskomforcie ze strony trawienia.

Dla wielu osób najważniejsze jest to, że lukrecja może działać osłaniająco na żołądek. Jej łagodzący charakter sprawia, że pojawia się w mieszankach ziołowych łączonych z koszyczkiem rumianku, korzeniem prawoślazu, liściem mięty, kwiatem nagietka czy koprem włoskim. Takie połączenia są często wybierane wtedy, gdy celem jest naturalne wsparcie trawienia i łagodzenie zgagi.

W tradycyjnym zastosowaniu ziołu przypisuje się potencjał rozkurczowy. Działanie rozkurczowe może być szczególnie istotne przy napięciu w obrębie przewodu pokarmowego, choć w przypadku utrzymujących się dolegliwości zawsze warto skonsultować się ze specjalistą.

Jak lukrecja działa na układ oddechowy?

Drugim ważnym obszarem działania lukrecji jest wsparcie systemu oddechowego. Jej korzeń od dawna stosowany jest w medycynie naturalnej przy kaszlu, chrypce, suchości w gardle oraz podrażnieniu błon śluzowych.

Właściwości wspierające odkrztuszanie wiąże się głównie z obecnością związków saponinowych. To one wspierają naturalne oczyszczanie dróg związanych z oddychaniem i ułatwiają odkrztuszanie. Dlatego to zioło często znajduje się w syropach, mieszankach ziołowych i pastylkach przeznaczonych do stosowania przy sezonowym osłabieniu gardła.

W przypadku górnych odcinków oddechowych najlepiej sprawdza się, gdy pojawia się uczucie drapania, suchości lub potrzeba łagodnego nawilżenia śluzówki. To właśnie dlatego napój ziołowy na bazie Glycyrrhiza glabra i preparaty z wyciągiem z korzeni są popularne w okresie jesienno-zimowym.

Lukrecja - zastosowanie w medycynie i kosmetyce

Ten ceniony gatunek zielarski od wieków zajmuje ważne miejsce w medycynie naturalnej, a współczesne badania opisują jego skład oraz potencjalne kierunki zastosowania. Surowcem zielarskim są głównie korzenie lukrecji, bogate w glicyryzynę, flawonoidy, saponiny triterpenowe i kwas glicyretynowy.

W medycynie naturalnej ta roślina bywa wykorzystywana przede wszystkim jako składnik wspierający błony śluzowe gardła, układu związanego z oddychaniem i przewodu pokarmowego. Jej działanie osłaniające, wykrztuśne i łagodzące sprawia, że często pojawia się w syropach, pastylkach i mieszankach ziołowych.

W obszarze układu pokarmowego badania nad wyciągiem z korzenia tej rośliny wskazują na możliwe wsparcie komfortu związanego z trawieniem, m.in. przy uczuciu pełności, zgadze, wzdęciach czy dyskomforcie w nadbrzuszu. W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym preparat z Glycyrrhiza glabra oceniano u osób z dyspepsją czynnościową, uzyskując zmniejszenie nasilenia objawów w porównaniu z placebo.

Lukrecja wykazuje również potencjał przeciwzapalny, ponieważ zawarte w niej związki mogą wpływać na mediatory stanu zapalnego i odpowiedź immunologiczną. Przeglądy farmakologiczne podają, że wykazuje działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne, przeciwwirusowe i ochronne, jednak część tych zastosowań nadal wymaga dalszych badań klinicznych.

W tradycyjnych systemach leczniczych, w tym w medycynie chińskiej, korzeń lukrecjowy był stosowany także jako składnik harmonizujący mieszanki ziołowe. Dodawano go nie tylko ze względu na słodki smak, lecz także z powodu właściwości łagodzących i osłaniających.

Warto też wspomnieć o obszarze, jakim jest kosmetyka. W kosmetyce ten gatunek zielarski ceniony jest przede wszystkim za właściwości łagodzące, przeciwzapalne, antyoksydacyjne i rozjaśniające. Wyciąg z jej korzenia bywa wykorzystywany w kremach, tonikach, serum, maseczkach i kosmetykach do skóry głowy, szczególnie w pielęgnacji cery wrażliwej, naczynkowej, trądzikowej oraz skłonnej do przebarwień.

Herbata z lukrecji, kapsułka czy ekstrakt z lukrecji?

Korzeń lukrecji można stosować na różne sposoby. Najpopularniejsze formy to herbata z lukrecji, odwar, wyciąg czy ekstrakt zamknięty w kapsułce oraz mieszanki ziołowe. Każda z nich ma nieco inne przeznaczenie i sposób użycia.

Najczęściej spotykane formy stosowania lukrecji to:

napar z lukrecji – wodny wyciąg przygotowywany przez zalanie rozdrobnionego korzenia wrzątkiem i parzenie pod przykryciem, stosowany jako łagodniejsza forma wsparcia gardła oraz komfortu trawiennego;
odwar z korzenia lukrecji – forma przygotowania polegająca na krótkim gotowaniu surowca w wodzie, co sprzyja lepszemu wydobyciu związków aktywnych z twardego korzenia;
herbata z lukrecji – aromatyczna, naturalnie słodka propozycja na chłodniejsze dni;
wyciąg lub ekstrakt – skoncentrowana forma obecna w suplementach, syropach i pastylkach;
preparat w formie kapsułki – wygodny produkt dla osób, które wolą gotowe rozwiązania;
produkty z wyciągiem z korzenia tej rośliny – np. pastylki, syropy i preparaty na bazie lukrecji.

Jak dawkować lukrecję? Najważniejsza zasada to stosowanie się zaleceń producenta konkretnego produktu. Inaczej stosuje się cięty korzeń, inaczej gotowy wyciąg, a jeszcze inaczej preparaty w kapsułkach. Zalecane dawkowanie korzenia lukrecji zależy od formy surowca, jego rozdrobnienia, standaryzacji i przeznaczenia.

Nie warto też łączyć kilku produktów jednocześnie. Jeśli spożywamy np. napar, następnie zażyjemy kapsułkę z lukrecją w składzie, a dodatkowo sięgniemy po cukierki lukrecjowe, to łatwo możemy przekroczyć bezpieczną ilość glicyryzyny.

Jak przygotować odwar z lukrecji? Jak dawkować?

Odwar z lukrecji przygotowuje się z rozdrobnionego korzenia. Ta forma umożliwia wyekstrahowanie składników aktywnych z korzenia.

W praktyce zielarskiej można przygotować odwar z około 1,5–2 g rozdrobnionego korzenia lukrecji na 150 ml wody. Zwykle surowiec zalewa się chłodną lub letnią wodą, doprowadza do wrzenia i gotuje pod przykryciem przez około 5–10 minut. Następnie odwar należy odstawić na kolejne 10–15 minut, przecedzić i uzupełnić o wyparowaną wodę.
Tak przygotowany odwar należy pić zgodnie z zaleceniami producenta lub specjalisty; w monografiach zielarskich stosuje się go okresowo, z uwzględnieniem wskazań, przeciwwskazań i bez przekraczania rekomendowanych porcji.

Lukrecja do picia może być dobrym wyborem jako okresowe wsparcie gardła, głosu i komfortu trawiennego. Szczególnie dobrze sprawdza się w chłodne dni, kiedy organizm potrzebuje rozgrzewającego, ziołowego napoju.

Dobrym pomysłem jest łączenie lukrecji z prawoślazem, zielem tymianku, kwiatem lipy, rumiankiem, owocem biedrzeńca anyżu lub koprem włoskim. Takie kompozycje są przyjemne w smaku, a jednocześnie praktyczne w codziennym zielarskim zastosowaniu.

Jak dawkować lukrecję? Najważniejsza zasada to stosowanie się zaleceń producenta konkretnego produktu. Inaczej stosuje się cięty korzeń, inaczej gotowy wyciąg, a jeszcze inaczej preparaty w kapsułkach. Zalecane dawkowanie korzenia lukrecji zależy od jego formy, rozdrobnienia, standaryzacji i przeznaczenia.

Cukierki i żelki lukrecjowe – czy mają takie same właściwości jak korzeń? Zastosowanie lukrecji w słodyczach

Cukierki lukrecjowe, żelki i inne słodycze o charakterystycznym smaku lukrecji są szczególnie popularne w krajach skandynawskich, Holandii i Niemczech, gdzie często traktuje się je jako tradycyjny przysmak. Ich smak jest intensywny, lekko ziołowy, słodkawy, a czasem także słonawy — zwłaszcza w przypadku słynnej słonej lukrecji.

W słodyczach lukrecja nadaje głębię, ciemny kolor i wyrazisty profil smakowy, dzięki czemu cukierki oraz żelki lukrecjowe trudno pomylić z jakimkolwiek innym produktem. Warto jednak pamiętać, że słodycze lukrecjowe są przede wszystkim produktem spożywczym, a nie preparatem leczniczym.

Lukrecja – przeciwwskazania do stosowania. Kto nie powinien pić lukrecji?

Przeciwwskazania do stosowania to temat, którego nie wolno pomijać. Mimo wielu cennych właściwości lukrecji nie jest ona odpowiednia dla każdego. Szczególna ostrożność jest potrzebna przy regularnym stosowaniu, w dużych ilościach lub w postaci skoncentrowanego ekstraktu.

Lukrecja – przeciwwskazania do stosowania:

nadciśnienie tętnicze,
choroby serca,
zaburzenia rytmu serca,
choroby nerek,
choroby wątroby,
obniżony poziom potasu,
skłonność do zatrzymywania wody i obrzęków,
ciąża i okres karmienia piersią,
stosowanie leków moczopędnych, nasercowych, glikokortykosteroidów lub leków na ciśnienie krwi.

Ta roślina może wpływać na ciśnienie krwi i gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu. Dlatego osoby przyjmujące leki na stałe powinny przed jej użyciem skonsultować się z lekarzem, farmaceutą lub fitoterapeutą. Dotyczy to szczególnie osób z chorobami przewlekłymi.

Lukrecja – skutki uboczne. Czy lukrecja podnosi ciśnienie?

Skutki uboczne tej rośliny mogą pojawić się przy zbyt długim stosowaniu lub spożywaniu dużych ilości produktów z lukrecją. Kluczowa jest tutaj glicyryzyna, która może wpływać na poziom potasu, zatrzymywanie wody w organizmie i wzrost ciśnienia krwi.

Czy lukrecja podnosi ciśnienie? U niektórych osób tak. Szczególnie przy nadciśnieniu tętniczym, chorobach serca lub wrażliwości na zmiany elektrolitowe. W takich przypadkach może ona zwiększać ryzyko negatywnych skutków, w tym obrzęków i zaburzeń rytmu serca.

Możliwe negatywne skutki stosowania zbyt dużych ilości lukrecji to:

wzrost ciśnienia tętniczego,
zatrzymywanie wody w organizmie,
obrzęki,
bóle głowy,
osłabienie mięśni,
spadek poziomu potasu,
kołatanie serca,
zaburzenia rytmu serca.

Najpoważniejsze negatywne skutki przedawkowania dotyczą głównie serca, ciśnienia i gospodarki elektrolitowej, dlatego lukrecję warto stosować rozsądnie i zgodnie z zaleceniami.

Lukrecja – gdzie kupić dobry korzeń, herbatę lub ekstrakt?

Lukrecja – gdzie kupić? Najlepiej sięgać po sprawdzone sklepy zielarskie, apteki, sklepy ze zdrową żywnością oraz miejsca specjalizujące się w naturalnych surowcach roślinnych. Ważna jest jakość produktu, pochodzenie, sposób suszenia oraz przejrzysty skład.

Czy lukrecja jest zdrowa?

Lukrecja może być wartościowym elementem domowej apteczki zielarskiej. Ma cenne właściwości lecznicze, wspiera układ oddechowy i pokarmowy, a przy tym wyróżnia się wyjątkowym smakiem. Dla wielu osób będzie dobrym wyborem w sezonie jesienno-zimowym, zwłaszcza przy podrażnionym gardle, chrypce lub okresowych problemach trawiennych.

Nie jest jednak ziołem dla każdego. Osoby z zaburzeniami funkcjonowania układu krążenia, nerek, wątroby albo przyjmujące pewne leki powinny zachować ostrożność. W ich przypadku przeciwwskazania i możliwe skutki uboczne mają kluczowe znaczenie.

Najlepiej stosować lukrecję okresowo, zgodnie z zaleceniami producenta i bez przekraczania rekomendowanych porcji.

Lukrecja gładka – naturalne wsparcie z tradycją

Lukrecja gładka łączy dawną tradycję zielarską z nowoczesnym zainteresowaniem fitoterapią. Jej korzeń zawiera składniki o działaniu osłaniającym, wykrztuśnym, przeciwzapalnym i wspierającym trawienie. To dlatego lukrecja od lat znajduje zastosowanie w medycynie naturalnej, kosmetyce i produktach roślinnych na bazie lukrecji.

Jeśli szukasz zioła, które wspiera gardło, układ oddechowy, żołądek i komfort trawienny, korzeń lukrecji może być wartościowym wyborem. Lukrecję najlepiej stosować świadomie, okresowo i zgodnie z zaleceniami.

Zielnik Jagi poleca traktować lukrecję jako starannie dobrany susz ziołowy, nie przypadkowy dodatek, lecz zioło o konkretnym działaniu, pięknej tradycji i wyjątkowym, słodkim smaku.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat ziół zapraszamy do artykułów:

ROŚLINY I ZIOŁA NA ZAPALENIE PĘCHERZA MOCZOWEGO ORAZ ZDROWY UKŁAD MOCZOWY

oraz

ORYGINALNE ZIOŁA SZWEDZKIE - WŁAŚCIWOŚCI I ZASTOSOWANIE

Bibliografia:

Pastorino G., Cornara L., Soares S., Rodrigues F., Oliveira M.B.P.P. Liquorice (Glycyrrhiza glabra): A phytochemical and pharmacological review. Phytotherapy Research. 2018;32(12):2323–2339. DOI: 10.1002/ptr.6178.
Raveendra K.R., Jayachandra, Srinivasa V., Sushma K.R., Allan J.J., Goudar K.S., Shivaprasad H.N., Venkateshwarlu K., Geetharani P., Sushma G., Agarwal A. An Extract of Glycyrrhiza glabra (GutGard) Alleviates Symptoms of Functional Dyspepsia: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2012;2012:216970. DOI: 10.1155/2012/216970.
Wahab S., Annadurai S., Abullais S.S., Das G., Ahmad W., Ahmad M.F., Kandasamy G., Vasudevan R., Ali M.S., Amir M. Glycyrrhiza glabra (Licorice): A Comprehensive Review on Its Phytochemistry, Biological Activities, Clinical Evidence and Toxicology. Plants. 2021;10(12):2751. DOI: 10.3390/plants10122751.
Yoshino T., Shimada S., Homma M., Makino T., Mimura M., Watanabe K. Clinical Risk Factors of Licorice-Induced Pseudoaldosteronism Based on Glycyrrhizin-Metabolite Concentrations: A Narrative Review. Frontiers in Nutrition. 2021;8:719197. DOI: 10.3389/fnut.2021.719197.
Cerulli A., Masullo M., Montoro P., Piacente S. Licorice (Glycyrrhiza glabra, G. uralensis, and G. inflata) and Their Constituents as Active Cosmeceutical Ingredients. Cosmetics. 2022;9(1):7. DOI: 10.3390/cosmetics9010007.
European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. Assessment report on Glycyrrhiza glabra L. and/or Glycyrrhiza inflata Bat. and/or Glycyrrhiza uralensis Fisch., radix. EMA/HMPC/571122/2010 Corr.1. 12 March 2013.

Autor artykułu:

Autor artykułu Beata Widlińska-Wojtasik Zielnik Jagi mgr inż. Beata Widlińska-Wojtasik

Absolwentka Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie na kierunku Żywienie Człowieka, dietetyk z wieloletnim stażem oraz technik farmaceutyczny
Opinie i porady autora z zakresu zdrowego odżywiania i fitoterapii: